Rynek wydawniczy obfituje w ostatnich latach w różnego rodzaju publikacje o charakterze słownikowo-encyklopedycznym poświęcone problematyce historycznej, przy czym pokaźna część z nich dotyczy dziejów i kultury ludności żydowskiej. Rzecz jasna, większość tego typu prac zawiera hasła poświęcone miejscom, osobom, organizacjom i wydarzeniom powszechnie uznanym za najistotniejsze. Tym właśnie różnią się od pracy Janusza S. Nowaka i Zofii Nowak, na którą składają się biogramy osób nie będących ważnymi postaciami historycznymi. Jednakże ich drobny wkład w bieg dziejów składał się na wiele ważnych procesów.

Omawiany słownik powstał na podstawie materiałów archiwalnych z dóbr prywatnych i składa się z biografii lub wzmianek biograficznych o Żydach mieszkających i działających w dobrach Sieniawskich, Denhoffów, Czartoryskich, Flemingów i Ogińskich. Bazą źródłową były dokumenty przechowywane w Archiwum i Zbiorze Rękopisów Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie, przy czym wykorzystano zarówno akta tzw. Archiwum Gospodarczego jak i korespondencję prywatną. Autorzy objęli kwerendą prawie cały zasób archiwalny i rękopiśmienny Biblioteki, to jest niemal 10 700 pozycji inwentarzowych, zawierających w sumie dziesiątki tysięcy jednostkowych dokumentów. Spenetrowano również archiwalia z dóbr prywatnych przechowywane w archiwach państwowych w Krakowie oraz Lublinie. W sumie znaleziono w nich około 5 tysięcy osób wyznania mojżeszowego pracujących przez ponad 230 lat na rzecz wymienionych powyżej rodów.

Zatrudnieni przez możnowładców wyznawcy judaizmu pełnili różne funkcje związane z funkcjonowaniem dworu, rezydencji i dóbr, a więc folwarków, manufaktur, wsi, kluczy, latyfundiów oraz miast. Byli arendarzami, szafarzami, nadzorcami, administratorami, pisarzami i kancelistami. Ponadto zajmowali się dzierżawą, handlem w obrębie dóbr oraz dalekosiężnym, a także produkcją rzemieślniczą na potrzeby dworu. Autorzy zamieścili w swej pracy także biografie Żydów pełniących ważne funkcje w strukturach gminnych (kahalnych), a więc starszych kahalnych, syndyków, rabinów, kantorów, nauczycieli, szamesów i innych. Część przedstawionych przez nich postaci to żydowscy lekarze, cyrulicy, drukarze oraz muzycy, których umiejętności ceniono sobie na magnackim dworze tak bardzo, że często zwalniano ich z podatków.

Poszczególne hasła dają nam wgląd nie tylko w historię życia oraz działalność przedstawianych postaci, ale często także w stosunki panujące w rodzinach oraz w lokalnej społeczności żydowskiej. Ot, choćby przykład Jośka Percowicza (Perciowicza), arendującego w latach 1790-1791 szynk w ratuszu w Końskowoli. Zamierzał on zmonopolizować handel gorzałką w mieście, co wywołało powszechny sprzeciw tamtejszych Żydów, żywotnie zainteresowanych tą dochodową działalnością. Podczas burzliwego zgromadzenia w synagodze padły pod adresem Percowicza najgorsze obelgi, łącznie z propozycją zabicia go i przyniesienia jego głowy na tacy. Ponieważ urzędnicy końskowolscy uważali, że miejscowy sąd żydowski nie będzie w stanie obiektywnie rozpatrzyć tej sprawy, księżna Izabela Czartoryska postanowiła, że rozprawa odbędzie się w Kurowie, gdzie Percowicz został dostawiony przez dwóch mieszczan-katolików, ponieważ tylko oni mogli zagwarantować mu nietykalność. Sąd stwierdził, że Percowicz nie dopuścił się poważnego naruszenia prawa i nakazał ukarać przywódców buntu.

Wiele podobnych, choć nie zawsze tak barwnych, historii wydobytych z archiwaliów przez autorów słownika układa się na ciekawy obraz życia ludności żydowskiej w dobrach prywatnych, choć trzeba przyznać, że zebrany materiał należy do bardzo trudno poddających się próbom syntezy, wymagających od badaczy wielkiej pomysłowości i bardzo żmudnej pracy. Ale wysiłek ten może przynieść ciekawe efekty.

Dzieje i pozycja ludności żydowskiej zamieszkującej w dobrach prywatnych stały się w minionych kilkunastu latach przedmiotem intensywnych badań coraz liczniejszego grona historyków. Zaowocowały one wieloma przyczynkami oraz mniej lub bardziej udanymi próbami syntezy zjawiska. Praca Janusza i Zofii Nowaków wyróżnia się spośród nich sposobem przedstawienia zgromadzonych informacji. Pozwala on zainteresowanemu problematyką badaczowi na prowadzenie własnych analiz i obserwacji na temat struktury gospodarczej i aktywności społecznej wyznawców judaizmu, migracji oraz powiązań rodzinnych. Ze względu na to, że duża część źródeł metrykalnych odnoszących się do ludności żydowskiej uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej, omawiany słownik może mieć istotne znaczenie w badaniach genealogicznych, prowadzonych w ostatnim czasie z coraz większą intensywnością.